Byłeś jednym z tych ludzi nielicznego koła,

Co wierni ideałom, pod nogą nie czują

Ziemskiego błota - dotknięciem się trują.

Ludzi palącej myśli i bladego czoła,

Co rażeni w kolebce spojrzeniem anioła,

Jak błędne cienie po ziemi się snują.



A wyzwolenia z męki czekając serdecznej,

Jak stracone pikiety wielkiej armii ludów

Idą - niepostrzeżeni dokazują cudów,

Ginąc bez echa w niepamięci wiecznej.



Przebiegłeś swoje metę jak rycerz bez trwogi,

Bez skargi, bez pociechy; ani twemu oku

Odsłoniła się przyszłość w ognistym obłoku,

Jak ostatni sakrament do ostatniej drogi.



Do twojego grobowca nie zstąpi cień sławy,

Co po podziemiach zbiera swoje ulubieńce,

A próchniejące kości strojąc w lauru wieńce,

Na zasiew światu rzuca ich proch krwawy.



Śpij cicho, fala życia leniwo się toczy

Dla tych, co sztandar walki chcą zatknąć przy zgonie,

I nieśmiertelność, którą czują w łonie,

Przekazać pokutnicy, co w popiołach kroczy,

A którą oglądali w tęsknocie proroczej

Królową ludów - zwycięską w Syjonie.



Neapol, październik 1864


Dziewczę pierwiosnki zbierało,

Wesołe piosnki śpiewało,

A głos jej płynął po rosie,

W dalekim ginął rozgłosie.



Śpiewała o młodym maju,

Co się przechadza po gaju;

Jak zima przed nim ucieka,

A on jej grozi z daleka,

Rozrzuca jasność i kwiecie

I tak króluje na świecie.

Śpiewała o tej młodzieży,

Co się dziś bawi w żołnierzy;

Jak ją widziała po błoniu,

Przelatującą na koniu.

Za co się bije, to nie wie,

Lecz dobrze życzy jej w śpiewie.

A dalej o Matce Boskiej,

Co się zjawiła wśród wioski

I ludek ciemny poucza,

Co mu najbardziej dokucza

I kto dla niego jest wrogiem,

I kto odpowie przed Bogiem.

Śpiewała dalej, że z czasem

Stanie lud cały pod lasem

I pożałuje te dziatki,

Co giną jak ścięte kwiatki,

Jako pierwiosnki narodu

Za wcześnie zeszłe wśród lodu.

Lecz przecie śniegi roztają,

Sioła się kwieciem umają,

I lud jak ze snu zbudzony

Stanie dla kraju obrony,

I w wielką zebrany chmarę

Pociągnie za kraj i wiarę.



Kiedy tak śpiewa, zza krzaków

Wypada sotnia kozaków,

I woła oficer dziki:

"Dziewczyno, gdzie buntowniki?

Pokaż nam drogę, dziewczyno,

Niech te psy marnie wyginą!"

"Bóg cię ukarze, Moskalu -

Odpowie dziewczyna w żalu -

Że na krew ludzką tak chciwy

Krwią zlewasz spokojne niwy

I smutne kładziesz pokosy

Zabitych na leśne wrzosy...

Ja nie wiem, co to za jedni,

Lecz znałam w wiosce sąsiedniej

Matki okryte żałobą,

Więc ich nie zdradzę przed tobą".



Słysząc to starszy z siepaczy

Dobył janczarki kozaczej

I kulą posłał jej z dala

Odpowiedź godną Moskala.



A twarz dziewczyny pobladła,

U stóp leszczyny upadła,

Krwią się pierwiosnki oblały,

Na ustach piosnki skonały.



26 listopad 1867